Irak'a ihracatta belge listesi sektöre göre uzuyor ama çekirdeği değişmiyor. Aşağıdaki tablo, T.C. Ticaret Bakanlığı ataşeliklerinin on ayrı sektör için hazırladığı pazar araştırması raporlarının karşılaştırılmasıyla çıkarıldı: hangi belgenin gerçekten her sevkiyatta istendiği, hangisinin yalnızca belirli ürün gruplarında devreye girdiği burada ayrıştırılmış durumda.
Her sevkiyatta istenen çekirdek belgeler
Bu beş belge incelenen on raporun tamamında ortak:
| Belge | İngilizce karşılığı | Not |
|---|---|---|
| Ticari Fatura | Commercial Invoice | Ürün tanımı, miktar, birim fiyat, toplam tutar, ihracatçı/ithalatçı bilgileri ve teslim şekli (INCOTERMS) yer almalı |
| Menşe Şahadetnamesi | Certificate of Origin | Ticaret odası onaylı olmalı; Türkiye'den gelen ürünlerde T.C. Ticaret Bakanlığı onaylı belge kabul ediliyor |
| Çeki / Paket Listesi | Packing List | Adet, ağırlık, hacim, paketleme detayı; doğal taşta blok/palet bazında ölçü |
| Taşıma Belgesi | CMR / Bill of Lading / Airway Bill | Karayolunda CMR, denizyolunda konşimento, havayolunda AWB |
| Gümrük Beyannamesi | Customs Declaration | GTİP/HS kodu, değer, menşe ve miktar; elektronik veya kağıt formda sunulabiliyor |
Koşullu belgeler
Uygunluk Belgesi (CoC — Certificate of Conformity). Irak Merkezi Standardizasyon ve Kalite Kontrol Kurumu (COSQC) tarafından "regüle edilmiş ürün" sayılan kalemlerde zorunlu. Intertek, TÜV Rheinland, SGS ve Bureau Veritas gibi yetkilendirilmiş kuruluşlar düzenliyor. Gıda ürünlerinde bu belge olmadan giriş mümkün değil; sevk öncesi inceleme rejiminin ayrıntısı için ilgili rehbere bakın.
İthalat Lisansı (Import License). Raporlar Irak'ta çoğu ürün grubunun önceden lisans gerektirdiğini belirtiyor. İklimlendirme ve mobilya raporlarında açıkça vurgulanmış; mobilyada ticaret odası kaydı ve Gümrük Bakanlığı onayıyla alınan lisansın genellikle yeterli olduğu ifade ediliyor.
Akreditif mektubu (Letter of Credit). Ödeme yöntemi akreditif ise gümrük dosyasına ekleniyor.
Gümrükte en sık takılan noktalar
Raporlar boyunca tekrar eden, sözleşme öncesinde bilinmesi işi kolaylaştıran maddeler:
- Dijital imza kabul edilmiyor. Irak gümrüklerinde ıslak imza esas. Belgelerin bir kısmı noter tasdiki ve ticaret odası onayı, gerektiğinde Irak Büyükelçiliği veya Konsolosluğu tasdiki istiyor.
- "Arap CMR" ayrı bir belge. Halı ve mücevher raporları, Irak özelinde düzenlenen ve yerel olarak "Arap CMR'si" diye bilinen taşıma belgesine işaret ediyor. Standart CMR ile aynı şey olduğunu varsaymayın.
- Merkezi yönetim ile IKBY farkı. Doğal taş raporunun ifadesiyle, merkezi Irak hükümeti kontrolündeki bölgeler ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi uygulamaları arasında zaman zaman farklılıklar bulunuyor. Giriş kapısına göre belge listesini ayrıca teyit edin.
- İthalatçı Kimliği ithalatçının yükümlülüğü. Gıda raporunda geçen, Irak Ticaret Bakanlığı'nca verilen ve her yıl yenilenen "İthalatçı Kimliği" ihracatçının değil Irak'taki alıcının sorumluluğunda; yine de sevkiyat öncesi geçerliliğini teyit ettirmek gümrükte beklemeyi önlüyor.
- Raf ömrü kuralı. İthal gıda ürünlerinde girişte en az altı ay raf ömrü kalmış olması gerekiyor.
Sektöre göre eklenen belgeler
Yukarıdaki çekirdeğe, ürün grubuna göre aşağıdaki belgeler ekleniyor. Bu tablo sayfanın altındaki "sektörel notlar" bölümünde ayrıntılı hâliyle duruyor.
- Gıda: CoC, Sağlık Sertifikası, Laboratuvar Analiz Raporu, Raf Ömrü Belgesi, Arapça etiket, Helal Sertifikası
- Kanatlı ve süt ürünleri: veterinerlik formu, depo yerinde incelemesi, IFS/HACCP/ISO 22000, melamin ve dioksin beyanı
- İlaç: Sağlık Bakanlığı ruhsatı (kayıt), CPP, GMP denetimi
- Mücevher: Kıymetli Taş/Maden Raporu
- Deri ve ayakkabı: Bureau Veritas ön denetim raporu
- Doğal taş: teknik veri sayfası, laboratuvar test sonuçları (özellikle kamu projelerinde)
Pratik sıra
- Ürününüzün COSQC kapsamında "regüle edilmiş ürün" olup olmadığını belirleyin — bu, CoC ve sevk öncesi inceleme gerekip gerekmediğini tayin ediyor.
- Giriş kapısını netleştirin (merkezi Irak / IKBY) ve belge listesini o bölgeye göre teyit ettirin.
- Çekirdek beş belgeyi hazırlayıp onay zincirini planlayın: ticaret odası → noter → gerekiyorsa konsolosluk.
- Sektörel ek belgeleri, sertifika alma sürelerini de hesaba katarak sevkiyat takvimine yerleştirin.
- Son adımı atlamayın: Irak'ta ithalat rejimi dönemsel değişiyor. Mücevher raporunun ifadesiyle "güncel istenilen belgeler ve tarife için gümrük müşavirlerinden verilerin kontrol edilmesi" gerekiyor.