Irak'a ihracatta belge listesi sektöre göre uzuyor ama çekirdeği değişmiyor. Aşağıdaki tablo, T.C. Ticaret Bakanlığı ataşeliklerinin on ayrı sektör için hazırladığı pazar araştırması raporlarının karşılaştırılmasıyla çıkarıldı: hangi belgenin gerçekten her sevkiyatta istendiği, hangisinin yalnızca belirli ürün gruplarında devreye girdiği burada ayrıştırılmış durumda.

Her sevkiyatta istenen çekirdek belgeler

Bu beş belge incelenen on raporun tamamında ortak:

Belge İngilizce karşılığı Not
Ticari Fatura Commercial Invoice Ürün tanımı, miktar, birim fiyat, toplam tutar, ihracatçı/ithalatçı bilgileri ve teslim şekli (INCOTERMS) yer almalı
Menşe Şahadetnamesi Certificate of Origin Ticaret odası onaylı olmalı; Türkiye'den gelen ürünlerde T.C. Ticaret Bakanlığı onaylı belge kabul ediliyor
Çeki / Paket Listesi Packing List Adet, ağırlık, hacim, paketleme detayı; doğal taşta blok/palet bazında ölçü
Taşıma Belgesi CMR / Bill of Lading / Airway Bill Karayolunda CMR, denizyolunda konşimento, havayolunda AWB
Gümrük Beyannamesi Customs Declaration GTİP/HS kodu, değer, menşe ve miktar; elektronik veya kağıt formda sunulabiliyor

Koşullu belgeler

Uygunluk Belgesi (CoC — Certificate of Conformity). Irak Merkezi Standardizasyon ve Kalite Kontrol Kurumu (COSQC) tarafından "regüle edilmiş ürün" sayılan kalemlerde zorunlu. Intertek, TÜV Rheinland, SGS ve Bureau Veritas gibi yetkilendirilmiş kuruluşlar düzenliyor. Gıda ürünlerinde bu belge olmadan giriş mümkün değil; sevk öncesi inceleme rejiminin ayrıntısı için ilgili rehbere bakın.

İthalat Lisansı (Import License). Raporlar Irak'ta çoğu ürün grubunun önceden lisans gerektirdiğini belirtiyor. İklimlendirme ve mobilya raporlarında açıkça vurgulanmış; mobilyada ticaret odası kaydı ve Gümrük Bakanlığı onayıyla alınan lisansın genellikle yeterli olduğu ifade ediliyor.

Akreditif mektubu (Letter of Credit). Ödeme yöntemi akreditif ise gümrük dosyasına ekleniyor.

Gümrükte en sık takılan noktalar

Raporlar boyunca tekrar eden, sözleşme öncesinde bilinmesi işi kolaylaştıran maddeler:

  • Dijital imza kabul edilmiyor. Irak gümrüklerinde ıslak imza esas. Belgelerin bir kısmı noter tasdiki ve ticaret odası onayı, gerektiğinde Irak Büyükelçiliği veya Konsolosluğu tasdiki istiyor.
  • "Arap CMR" ayrı bir belge. Halı ve mücevher raporları, Irak özelinde düzenlenen ve yerel olarak "Arap CMR'si" diye bilinen taşıma belgesine işaret ediyor. Standart CMR ile aynı şey olduğunu varsaymayın.
  • Merkezi yönetim ile IKBY farkı. Doğal taş raporunun ifadesiyle, merkezi Irak hükümeti kontrolündeki bölgeler ile Irak Kürt Bölgesel Yönetimi uygulamaları arasında zaman zaman farklılıklar bulunuyor. Giriş kapısına göre belge listesini ayrıca teyit edin.
  • İthalatçı Kimliği ithalatçının yükümlülüğü. Gıda raporunda geçen, Irak Ticaret Bakanlığı'nca verilen ve her yıl yenilenen "İthalatçı Kimliği" ihracatçının değil Irak'taki alıcının sorumluluğunda; yine de sevkiyat öncesi geçerliliğini teyit ettirmek gümrükte beklemeyi önlüyor.
  • Raf ömrü kuralı. İthal gıda ürünlerinde girişte en az altı ay raf ömrü kalmış olması gerekiyor.

Sektöre göre eklenen belgeler

Yukarıdaki çekirdeğe, ürün grubuna göre aşağıdaki belgeler ekleniyor. Bu tablo sayfanın altındaki "sektörel notlar" bölümünde ayrıntılı hâliyle duruyor.

  • Gıda: CoC, Sağlık Sertifikası, Laboratuvar Analiz Raporu, Raf Ömrü Belgesi, Arapça etiket, Helal Sertifikası
  • Kanatlı ve süt ürünleri: veterinerlik formu, depo yerinde incelemesi, IFS/HACCP/ISO 22000, melamin ve dioksin beyanı
  • İlaç: Sağlık Bakanlığı ruhsatı (kayıt), CPP, GMP denetimi
  • Mücevher: Kıymetli Taş/Maden Raporu
  • Deri ve ayakkabı: Bureau Veritas ön denetim raporu
  • Doğal taş: teknik veri sayfası, laboratuvar test sonuçları (özellikle kamu projelerinde)

Pratik sıra

  1. Ürününüzün COSQC kapsamında "regüle edilmiş ürün" olup olmadığını belirleyin — bu, CoC ve sevk öncesi inceleme gerekip gerekmediğini tayin ediyor.
  2. Giriş kapısını netleştirin (merkezi Irak / IKBY) ve belge listesini o bölgeye göre teyit ettirin.
  3. Çekirdek beş belgeyi hazırlayıp onay zincirini planlayın: ticaret odası → noter → gerekiyorsa konsolosluk.
  4. Sektörel ek belgeleri, sertifika alma sürelerini de hesaba katarak sevkiyat takvimine yerleştirin.
  5. Son adımı atlamayın: Irak'ta ithalat rejimi dönemsel değişiyor. Mücevher raporunun ifadesiyle "güncel istenilen belgeler ve tarife için gümrük müşavirlerinden verilerin kontrol edilmesi" gerekiyor.

Uluslararası çapraz doğrulama

Bu sayfanın en çok şaşırtan maddesi — dijital imzanın kabul edilmemesi — Türkiye dışındaki bir kaynakça da doğrulanıyor, üstelik nedeni açıklanarak.

Dünya Bankası'nın Business Ready (B-READY) 2024 verisini Irak için değerlendiren IBBC raporuna (2 Aralık 2024) göre Irak'ta elektronik imza ve elektronik sözleşme neredeyse hiç kullanılmıyor; raporun tarifiyle bunun sonucu, "sevkiyat acentelerinin kamu daireleri arasında tomarla kâğıt taşımak zorunda kalması." Yani ıslak imza zorunluluğu Türk ihracatçısına dönük özel bir uygulama değil, sistemin genelinde dijital altyapının bulunmamasından doğuyor. Kısa vadede değişmesini beklemeyin; onay zincirini kalıcı bir kalem olarak planlayın.

Aynı veri bu sayfadaki iki uyarıyı daha destekliyor:

  • Belge listesini neden her seferinde teyit ettirmek gerekiyor. Irak'ın uluslararası ticarete ilişkin bilginin şeffaflığı ve erişilebilirliği puanı sıfır. Hangi belgenin isteneceğinin kamuya açık ve güncel bir kaynaktan okunamaması, "gümrük müşavirinden teyit alın" uyarısının teknik karşılığıdır.
  • Belge süresini takvime yazın. Aynı ölçümde Irak'ta bir ithalat işleminin tüm sınır kontrol kurumlarıyla uyumu ortalama 60 gün sürüyor ve malın değerinin %8'i kadar maliyet üretiyor (ihracatta 30 gün ve %6). Bu rakam tek bir aracın Habur'daki bekleme süresi değil; belge hazırlığı, kurum kurum onay ve fiziki kontrol dâhil bütün uyum sürecinin ülke ortalaması. Ticaret odası → noter → konsolosluk zincirini sevkiyat takviminin son haftasına sıkıştırmayın.

Avusturya Federal Ekonomi Odası (WKO, 5 Mayıs 2025) aynı çekirdeği teyit ediyor (menşe, ticari fatura, gümrük beyannamesi, konşimento) ve bir uygulama notu ekliyor: resmî düzenlemeye göre menşe şahadetnamesi ile ticari faturanın tercüme edilip tasdik zincirinden geçmesi gerekir. WKO bunu Avusturya adımlarıyla anlatıyor (noter, mahkeme, Dışişleri, Viyana'daki Irak Büyükelçiliği) — o zincirin Türkiye ayağı bu kaynaktan iddia edilemez. Asıl aktarılan bulgu ikinci cümle: kuralların ne kadar ısrarla uygulandığı, ithalatçı firmanın Irak'taki bağlantılarına bağlı.

Yani tasdikin kendisi sabit bir maliyet kalemi; uygulanma şiddeti değişken. Bu, sitedeki tarife dışı engeller rehberindeki "öngörülemez biçimde değişiyor" tezinin belge tasdiki ayağındaki karşılığıdır. Türkiye'deki güncel adımları ticaret odanızdan ve gümrük müşavirinizden teyit edin; Avusturya listesini kopyalamayın.