Irak'a satış yapan bir firma için kur makası soyut bir makroekonomi konusu değil. Alıcınızın ödemeyi hangi kurdan yapacağı, sizin fiyatınızı, tahsilat sürenizi ve alacağınızı tahsil edip edemeyeceğinizi doğrudan belirliyor.

Bu rehber makasın neden oluştuğunu, bugün hangi seviyede olduğunu ve size nasıl yansıdığını anlatır.

Önce yaygın bir yanlışı düzeltelim: tek bir "resmî kur" yok

Irak'ta "resmî kur kaç?" sorusunun tek cevabı yoktur. Kanala göre üç ayrı oran işler:

Oran Ne için geçerli
1.300 IQD Irak Merkez Bankası'nın referans/bütçe kuru
1.310 IQD Banka transferlerinde uygulanan oran
1.320 IQD Bankaların ticari/halka satış kuru

Bir ihracat işleminin tahsilat hesabı pratikte 1.320 üzerinden yapılır — ASYCUDA tartışmasında da esas alınan oran budur. Bu yüzden bu sayfadaki makas hesapları 1.320'ye göredir.

Resmî kur, Şubat 2023'te 1.450'den 1.300'e revalüe edildi. Bu, 2020'deki devalüasyonun kısmen tersine çevrilmesiydi; amacı enflasyonu sınırlamak ve serbest piyasayla farkı daraltmaktı.

Not: Genel döviz sitelerinde göreceğiniz USD/IQD değeri (örneğin 1.312) bir toplayıcı ortalamasıdır, Irak'ın resmî kuru değildir. Resmî kur piyasada oluşan bir fiyat değil, Merkez Bankası'nın belirlediği idari bir orandır.

Makas neden oluşuyor?

Cevap tek cümleyle: resmî kurdan dolara herkes erişemiyor.

Resmî kanaldan dolar, serbestçe satılan bir ürün değil; ithalat faturası, banka transferi, kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadele (AML/CFT) uyumu ve muhabir bankacılık şartlarına bağlı bir döviz tahsisi. Bu şartları karşılayamayan veya kanala hiç giremeyen ithalatçı serbest piyasaya yönelir. Talep oraya kaydıkça fark açılır.

Üç etken makası besliyor:

1. Uyum denetimi ve banka kısıtları. ABD Hazinesi ve New York Fed, Irak bankalarının dış dolar transferinde kullandığı muhabir bankacılık ve uyum çerçevesini belirliyor. Denetim sıkılaştıkça bazı bankaların dolar işlemleri durduruldu veya sınırlandı. Kaynaklara göre 2023'te 14 banka dolar işlemlerinden men edildi, 2024 başında 8 banka daha CBI'nin günlük dolar kanalından çıkarıldı. Bu iki listenin farklı kurumlardan oluştuğu, Çin Ticaret Bakanlığı'nın her iki listeyi de tek tek sayan 2025 tarihli ülke rehberiyle doğrulandı — ayrıntı için aşağıdaki uluslararası çapraz doğrulama bölümüne bakın.

2. Nakitten elektronik transfere geçiş. 2023'te nakit dolar dağıtımından elektronik transfer ve muhabir bankacılık süreçlerine geçilmesi, işlemleri izlenebilir kıldı ama onay sürelerini uzattı ve kısa vadede resmî kanala erişimi daralttı.

3. ASYCUDA şartı. 2026'dan itibaren yurt dışı ödeme için ASYCUDA'da geçerli ön beyan zorunlu hale geldi. Ön beyanı üretemeyen ithalatçı resmî kura erişemiyor. Bu, Habur üzerinden yapılan ihracatta makası doğrudan ihracatçının sorunu haline getirdi.

2026'da makas nasıl seyretti?

Serbest piyasa kuru yıl boyunca yaklaşık 1.470-1.575 IQD bandında hareket etti.

Tarih Bağdat (satış) Erbil (satış) Resmî 1.320'ye göre fark
8 Ocak 2026 1.478 1.470 %12,0
Haziran 2026 ortası 1.555 1.550 %17,8
Temmuz 2026 ortası 1.575 1.570 %19,3
9 Ağustos 2026 1.525 1.522 %15,5

Sektör temsilcilerinin Şubat 2026'da dile getirdiği "%12-15 ek maliyet" ifadesi bu bandın alt yarısını yansıtıyordu; yıl ortasında fark daha da açıldı.

Erbil neden hep birkaç dinar ucuz? Bağdat ile Erbil arasında küçük ama sürekli bir fark var. Yerel likidite, bankacılık erişimi ve işlem hacmi farkından kaynaklandığı değerlendiriliyor. Tek ve kesin nedeni kaynaklarda doğrulanamadı.

Bu size nasıl yansıyor?

En sık yapılan hata, makası "Irak'ın koyduğu bir vergi" sanmak. Değil. Farkı Iraklı alıcı öder — ama size üç yoldan geri döner:

1. Fiyat baskısı. Alıcı aynı malı almak için %15 daha fazla dinar harcıyorsa, ilk yapacağı şey sizden indirim istemektir. Makas genişledikçe bu baskı artar.

2. Ödemenin gecikmesi. Alıcı resmî kanaldan dolar bekler, gelmezse serbest piyasadan almayı erteler. Vadeniz uzar.

3. Tahsilat riski. Alıcının maliyeti sözleşme anında öngördüğünden %15 yüksek çıkarsa, ödeme kapasitesi bozulur. Bu, kur riskinin kredi riskine dönüştüğü noktadır.

Ne yapabilirsiniz?

Makası siz kontrol edemezsiniz; maruz kalma biçiminizi kontrol edebilirsiniz.

  • Sözleşmede kur riskini yazılı olarak paylaştırın. "Fark kime ait" sorusu sözleşmede yoksa, uyuşmazlık çıktığında sizin aleyhinize yorumlanır.
  • Alıcının ASYCUDA durumunu sevkiyat öncesi teyit edin. Geçerli ithalatçı kodu ve ön beyan üretebiliyorsa resmî kura erişir ve makas sizi vurmaz.
  • Vadeyi kısaltın. Makasın 2026'nın ilk yedi ayında 1.470'ten 1.575'e çıkıp 1.525'e indiği bir ortamda uzun vade öngörülemez maliyet demektir.
  • Akreditif kullanmayı değerlendirin. Ödeme yükümlülüğünü alıcının kredibilitesinden bankaya taşır. Teyitli akreditif ülke/banka riskini de azaltır.
  • Kuru sözleşmede sabitleyin veya bandını tanımlayın. Hangi kurun esas alınacağı (resmî mi, serbest mi, hangi tarihli) yazılmazsa taraflar farklı kur varsayar.
  • Alıcının ödeme geçmişini izleyin. Makas genişlediği dönemlerde ilk bozulan, zaten sınırda olan alıcılardır.

Neyin doğrulanmadığını bilin

Bu sayfada üç konuda kesin bilgi verilmedi, çünkü güvenilir kaynakta bulunamadı:

  • Erbil-Bağdat kur farkının tek ve kesin nedeni
  • Resmî kurdan tahsis edilen günlük döviz miktarının güncel tavanı (aşağıdaki çapraz doğrulama bölümünde bir ortalama rakam var, ama tavan değil)

Bunlardan biri — iki banka listesinin örtüşüp örtüşmediği — bu güncellemede kısmen kapandı; aşağıya bakın.

Kaynak uyarısı: İnternette "Irak dinarı" üzerine yazan sitelerin önemli bir kısmı dinar alım-satımı üzerinden spekülasyon yapan yayınlardır ve kur beklentisi konusunda gerçekçi olmayan iddialar üretirler. Bu sayfadaki rakamlar yalnız Irak merkezli haber kuruluşları (Shafaq News, 964 Media, Rudaw), Dünya Bankası, Irak Merkez Bankası ve T.C. Ticaret Bakanlığı kaynaklarına dayanır.

Uluslararası çapraz doğrulama

Çin Ticaret Bakanlığı'nın (MOFCOM) 2025 baskılı Irak ülke rehberi, bu sayfadaki makas anlatısını dışarıdan doğruluyor ve yukarıda "doğrulanamadı" dediğimiz kalemlerden birini kapatıyor.

Makasın maliyeti nerede doğuyor — mekanizma. Bu sayfa makasın neden oluştuğunu anlatıyordu; MOFCOM, farkın ihracat bedelinde nasıl somutlaştığını yazıyor: 1 Ocak 2024'ten itibaren Irak Merkez Bankası ülke içinde dolarla havale ve transfer işlemini yasakladı; yurt dışından Irak'a gelen dolar nakit olarak çekilemiyor, yalnızca resmî kurdan dinar olarak çekilebiliyor. Yani alıcınız yurt dışından gelen dövizi düşük resmî kurdan dinara çevirmek zorunda kalırken, piyasada dolar çok daha pahalı. Makas soyut bir gösterge değil, tam olarak bu iki oranın arasındaki fark kadar bir nakit kaybı — ve kayıp, dövizi bozdurma anında doğuyor.

İki banka listesi aynı kurumlar değil. Yukarıda "2023'te men edilen 14 banka ile 2024'te kanaldan çıkarılan 8 bankanın aynı kurumlar olup olmadığı doğrulanamadı" demiştik. MOFCOM her iki listeyi de tek tek sayıyor ve listeler örtüşmüyor: bunlar ayrı kurumlar. Temmuz 2023'teki 14 bankalık listede Erbil Bank, Elaf Bank, Trans Iraq Bank, Mosul Development and Investment Bank ve Sumer Commercial Bank gibi isimler yer alıyor; Şubat 2024'teki 8 bankalık listede ise Investment Bank of Iraq, Kurdistan International Islamic Bank, Union Bank of Iraq, Ashur International ve Hammurabi Commercial Bank gibi farklı kurumlar var. Belge ayrıca Şubat 2025'te ABD'nin 5 Irak bankası ve döviz şirketine daha yaptırım uyguladığını kaydediyor.

⚠️ Banka adları Çince bir belgeden geri çevrildi; tek tek isim doğruluğu için ABD Hazinesi OFAC duyurularına bakılmalı. Ama sayfanın açık sorusu bakımından sonuç net: bu iki liste birbirinin tekrarı değil, kanaldan çıkarılan banka sayısı zaman içinde birikiyor. Alıcınızın bankasını sevkiyat öncesi kontrol etme gerekçesi bu yüzden bir kez değil, süreklidir.

Kanalın darlığı sayıyla. MOFCOM'a göre Irak Merkez Bankası, Fed'den aldığı doları müzayede yoluyla resmî kurdan bankalara ve döviz bürolarına satıyor ve günlük ortalama satış yaklaşık 200 milyon dolar. (Bu bir ortalama, resmî bir tavan değil — yukarıdaki doğrulanmamış kalem tam olarak kapanmış sayılmaz.) Belge ayrıca Kasım 2022'den sonra sıkılaşan denetimde Fed'in, Irak bankalarının transfer taleplerinin yaklaşık %80'ini engellediğini, onaylanan işlemlerde bile paranın Irak bankasına ulaşmasının 2-3 gün yerine yaklaşık 15 gün sürdüğünü yazıyor. Bu, sayfanın "onay süreleri uzadı" tespitinin sayısal karşılığı ve vade planlamasında dikkate alınmalı.

Bir de yapısal arka plan: aynı belge Irak'ta para dolaşımının hâlâ ağırlıkla nakde dayandığını, bankaların ezici çoğunluğunun yalnızca bireysel havale ve kredi işlemi yaptığını, kurumsal kredi vermediğini ve Irak bankalarının kredi derecelendirmesinin bulunmadığını kaydediyor. Alıcınızın bankasının "banka" olması, sizin bildiğiniz anlamda bir ticaret finansmanı muhatabı olduğu anlamına gelmiyor.

⚠️ Tarih uyarısı: MOFCOM 2025 baskılı ve resmî kuru 1.310, piyasa kurunu (Mayıs 2025) 1.413 veriyor. Bu sayfadaki 2026 rakamları daha günceldir; MOFCOM'un kur değerleri burada güncel seviye olarak değil, yalnızca mekanizmanın kaynağı olarak kullanıldı. Güncel makas için yukarıdaki 2026 tablosuna bakın.

İlgili

Makasın ihracatçıya en sert yansıdığı durum, alıcının ASYCUDA ön beyanı üretememesidir. Sistemin nasıl çalıştığı, 05 kodlu ön beyan mekanizması ve eski alacakların tahsil prosedürü için ASYCUDA ve Irak'tan İhracat Bedeli Tahsilatı rehberine bakın.