Irak'ta ilaç ve tıbbi cihaz satmak isteyen bir firmanın önünde iki ayrı pazar var: özel sektör ve kamu. Kamu tarafının tek kapısı ise KIMADIA — Sağlık Bakanlığı'na bağlı, ilaç ve tıbbi malzeme tedarikinden sorumlu devlet şirketi.

Bu rehber KIMADIA ihalelerine nasıl girildiğini, hangi kayıtların önce yapılması gerektiğini ve pratikte nerede tıkandığını anlatır.

Pazarın büyüklüğü ve Türkiye'nin yeri

T.C. Ticaret Bakanlığı'nın Irak İlaç Sektörü Pazar Araştırması Raporu'na göre Irak, sağlık sistemindeki geçmişten gelen eksiklikleri kapatmak için yatırımlarını artırıyor; hastane yatırımları başta olmak üzere sağlık harcamaları büyüyor. Yerli üretimi artırma çabalarına rağmen kısa ve orta vadede ithalat talebinin güçlü kalması bekleniyor.

Türkiye, Irak'ın en çok ithalat yaptığı üç ülkeden biri ve rapora göre Türk ürünlerinin bilinirliği ile kalite algısı yüksek.

Sıra önemli: önce kayıt, sonra ihale

En sık yapılan hata doğrudan ihaleye odaklanmak. Oysa ürününüz kayıtlı değilse ihale süreci sizin için başlamaz bile.

1970 tarih ve 40 sayılı Eczacılık Mesleğinin Uygulanmasına ilişkin Kanun uyarınca piyasadaki tüm tıbbi ürünler için pazarlama izni (kayıt) alınması zorunlu. Kayıtları Sağlık Bakanlığı Teknik İşler Direktörlüğü'ne bağlı Kayıt Departmanı yürütüyor.

Kritik ayrıntı: kayıtlar beş yılda bir gözden geçirilip güncellenmeli. Firma veya onun adına işlem yapan bilimsel büro güncellenmiş bilgileri sunmazsa kayıt iptal edilebilir. Yani kayıt bir kez alınıp unutulacak bir şey değil.

Rapor açıkça uyarıyor: Kayıt Departmanı'nın internet sayfasında başvuru formu ve süreçle ilgili yeterli bilgi yok; işlemlerin bilimsel bürolar aracılığıyla yaptırılması bekleniyor.

Bilimsel büro: zorunlu mu, avantaj mı?

"Bilimsel büro" (scientific office), Irak'ta kayıtlı yerel aracı yapıdır ve dayanağı 1999 tarihli talimatlardır. KIMADIA'nın standart ihale dokümanları uygunluk bölümünde bu talimatlara açıkça atıf yapar.

Hukuken "tek yol budur" demek doğru olmaz — KIMADIA kamu alımlarında doğrudan yabancı üreticiyle de çalışabiliyor. Ama pratikte:

  • Özel sektörde tıbbi ürün ticaretinin Irak'ta kayıtlı bilimsel bürolar üzerinden yapılması bekleniyor
  • Ürün kayıt işlemleri fiilen bu kanaldan yürüyor
  • KIMADIA, mümkün olduğunda bilimsel büro üzerinden çalışan firmaları tercih ediyor

Sonuç: Bilimsel büro yasal bir zorunluluk olmasa da operasyonel bir zorunluluk gibi davranır. Yerel temsilci yapısını kurmadan ihale sürecine girmek gerçekçi değil.

İhaleyi nereden takip edeceksiniz?

İki kanal var:

Kaynak Ne için
kimadia.gov.iq / kimadia.info KIMADIA'nın kendi ihale duyuruları; ilanlar neredeyse günlük çıkıyor
itp.iq Planlama Bakanlığı'nın "Reklam ve İhaleler için Birleştirilmiş Pencere" projesi — ilaç ve tıbbi cihaz dahil tüm kamu ihaleleri tek yerden

KIMADIA üç kanaldan alım yapabiliyor: ulusal düzeyde rekabetçi ihaleler, uluslararası düzeyde rekabetçi ihaleler ve doğrudan alım.

İhale mekaniği

KIMADIA'nın standart ihale dokümanlarından ve ilanlarından çıkan çerçeve:

  • Doküman temini: Yazılı başvuru ve ücret ödemesi sonrası, genelde Bağdat Bab Al-Muazzam'daki Sağlık Bakanlığı binasından. Eski ilanlarda doküman ücreti olarak 1 milyon IQD (1 milyon dolara kadar teklifler) ve 2 milyon IQD (üzeri) geçiyor; bu rakamların 2025/2026 için genel kural olduğu doğrulanamadı — ilandaki güncel tutara bakın.
  • Teklif teminatı (bid bond): Tipik olarak tahmini bedelin %1'i. Bir başka KIMADIA dokümanında %1-%3 aralığından söz ediliyor. Teminatın Irak'ta kabul gören bir bankadan olması ve Irak Merkez Bankası'nın banka performans listesine uygun olması isteniyor.
  • Teminat biçimi: Banka teminat mektubu veya onaylı çek. Doğrudan havale/nakit gibi biçimler kabul edilmeyebiliyor.
  • Teslim: Elden, kurye veya posta. E-posta ile teklif kabul edilmiyor. Teklifler orijinal ve kopya olarak, ayrı kapalı zarflarda isteniyor.
  • Açılış: Genelde kapanış tarihini izleyen gün, katılmak isteyen isteklilerin huzurunda.
  • İtiraz: Bazı kaynaklar 10 günlük bir itiraz penceresinden söz ediyor; KIMADIA'ya özgü kesin süre doğrulanamadı, ilandaki özel şartlara bakın.

2026'da değişen kurallar

Kamu Sözleşmelerinin Uygulanmasına İlişkin Talimatlar No.1 (2025), 2014 tarihli talimatların yerini aldı ve 2026'da yürürlüğe giren yeni çerçeveyi oluşturuyor. Öne çıkanlar: yeni ihalelerde zorunlu uygulama, Irak hukuku ve mahkemelerinin varsayılan yetki olması, birleşik elektronik tedarik platformu, ayrıca varyasyon, askıya alma, fesih ve gecikme tazminatı kurallarında güncelleme.

Ayrıca 7 Ağustos 2026 tarihli habere göre Irak Kabinesi, stratejik, acil ve yüksek değerli kamu sözleşmelerinde ön denetimi 10 iş günüyle sınırladı; kuralın 1 milyar IQD üzeri sözleşmelere uygulandığı ve Yüksek Denetim Kurulu'nun sonradan denetim yetkisinin korunduğu bildiriliyor. Bu, uzun süredir şikâyet konusu olan onay gecikmelerini kısaltmayı hedefliyor.

Vergi: alıcıya göre değişiyor

Irak Gümrük Tarife Cetveli'ne göre ilaçlarda gümrük vergisi %0,5.

Irak Bakanlar Kurulu'nun 12.09.2023 tarihli kararıyla tıbbi cihaz, sarf malzemesi ve bunların temel operasyonel malzemelerinde vergi alıcıya göre ayrıldı:

Alıcı Gümrük vergisi
Iraklı kamu kurum veya kuruluşu %0,5
Özel firma %4

Aynı ürün, farklı alıcı, farklı vergi. Fiyatlamada bunu hesaba katın.

Bekleyen tehditler

Bakanlık raporunun "tehditler" bölümü dört başlık sayıyor:

1. Yerli üretimin kayrılması. Irak hükümeti ilaç sektöründe yerli üretimi korumak için ilave gümrük vergisi ve ithalat yasağı gibi tedbirlere başvurabileceğini dile getiriyor. Rapor açıkça yazıyor: KIMADIA ihalelerinde yerli üretime mümkün olduğunca öncelik veriliyor. Bu, yabancı firma için en somut yapısal dezavantaj.

2. Kaçak ve taklit ürünler. Gerekli ithalat izinleri alınmadan ülkeye giren çok sayıda ürün, fiyat rekabetini bozuyor.

3. Fikri mülkiyet korumasının zayıflığı. Marka ve ürün korumasında pratik sorunlar bildiriliyor.

4. Bürokrasi. Matbu evrak süreçleri ve onay gecikmeleri.

Ödeme gecikmeleri kamu alımlarında bilinen bir risk olmakla birlikte, KIMADIA özelinde somut vade/gecikme verisi güvenilir kaynakta doğrulanamadı.

Bakanlığın önerisi

Rapor tek bir tavsiyede yoğunlaşıyor: KIMADIA yetkilileriyle ilişki geliştirmek ve firma/ürün tanınırlığı sağlamak. Bu, kamu alımı yapısı gereği ilan-teklif döngüsünün ötesinde bir tanınırlık çalışması gerektirdiğini söylüyor. Rapor ayrıca Iraklı yerel üreticilerle iş birliği modellerine de işaret ediyor — yerli üretime öncelik veren bir sistemde bu, dezavantajı avantaja çevirmenin yolu olabilir.

Uygulama sırası

  1. Ürününüzün Sağlık Bakanlığı Kayıt Departmanı nezdinde kaydını yaptırın (bilimsel büro aracılığıyla)
  2. Kaydın beş yıllık yenileme takvimini takibe alın
  3. Bilimsel büro / yerel temsilci yapısını kurun
  4. kimadia.gov.iq ve itp.iq üzerinden ilanları izleyin
  5. İlgilendiğiniz ihalenin özel şartlarını alın — genel kural yerine ilanın kendisi esastır
  6. Teklif teminatını Irak'ta kabul gören bankadan hazırlayın
  7. Teklifi yazılı, kapalı zarf ve istenen kopya sayısıyla, süresinde teslim edin

Neyin doğrulanmadığını bilin

  • MOH kaydı, ürün ruhsatı ve Ticaret Bakanlığı kaydının hangi sırayla ve kaç günde tamamlandığı
  • 2025/2026 için geçerli güncel ihale dokümanı ücretleri
  • KIMADIA ihalelerine özgü kesin itiraz süresi
  • KIMADIA sözleşmelerinde ödeme vadeleri ve gecikme istatistikleri

Bu noktalarda genel çerçeve bilinse de güvenilir güncel kaynak bulunamadı; ihale ilanındaki özel şartlar ve Bağdat Ticaret Müşavirliği (bagdat@ticaret.gov.tr) esas alınmalı.

Uluslararası çapraz doğrulama

Çin Ticaret Bakanlığı'nın (MOFCOM) 2025 baskılı Irak ülke rehberi, KIMADIA'yı adıyla anmıyor — ama KIMADIA'nın neden tek kapı olduğunu açıklayan yasal çerçeveyi veriyor.

Irak'ta kamu alımı merkezî değil. MOFCOM'a göre Kamu İhale Kanunu (Public Tenders Law) uyarınca Irak'ta kamu alımı merkezî hükümet tarafından tek elden yürütülmüyor; her bakanlık veya kurum kendi alımından kendisi sorumlu. Kanun mal ve hizmet alımlarını kapsıyor, petrol sektörü kapsam dışı. Kamu kaynağının kapsamlı, adil ve açık rekabet ilkesiyle ihale edilmesi gerekiyor; belirli bir tutarın altındaki alımlarda pazarlık usulü mümkün.

Bu, sayfanın en başındaki tespitin yapısal açıklaması: KIMADIA bir istisna değil, kuralın kendisi. Sağlık Bakanlığı'nın alım kolu olduğu için ilaç ve tıbbi cihazda tek kapı o; başka bir bakanlığın alımında muhatabınız başka bir kurum olur. Dolayısıyla KIMADIA'da kurduğunuz ilişki ve tanınırlık, başka bir bakanlığın ihalesine otomatik olarak taşınmıyor.

Sözleşme aşamasında görünmeyen maliyetler. MOFCOM, kamu projesi sözleşmelerinde Çinli firmaların karşılaştığı kalemleri sayıyor — bunlar teklif fiyatınızın içinde olmazsa kârınızdan çıkar:

  • Bazen Irak tarafına ödenen imza ücreti: sözleşme bedelinin yaklaşık %0,1
  • Damga vergisi: sözleşme bedelinin yaklaşık %0,2 (kamu kurumuyla sözleşmede %0,3 oranı da geçiyor)
  • Sözleşme imzasından sonra altı ay içinde işe başlanmalı, aksi hâlde para cezası uygulanıyor
  • Yerel şirket kaydı, işçilik ve güvenlik izni, belirli oranda yerel personel istihdamı isteniyor
  • Bazı ürün ve ekipmanda menşe şartı var

Son madde bu sayfadaki "yerli üretime öncelik veriliyor" tespitiyle aynı yöne bakıyor: kayırma yalnızca değerlendirme aşamasında değil, şartnamenin kendisinde de olabiliyor.

Hizmet bedellerinden kesilen stopaj. Aynı belge, hizmet türüne göre uygulanan stopaj oranlarını veriyor. Tedarikçi açısından en çok karşılaşılanlar:

Hizmet Stopaj
Malzeme, makine-ekipman alımı, kiralama, bakım-onarım %0
Güvenlik hizmeti %2,25
Profesyonel/işçilik taşeronluğu, sigorta, gümrükleme hizmeti %3
Muayene ve test hizmeti %3,75

Son iki satır tıbbi cihaz tedarikçisini doğrudan ilgilendiriyor: Irak'ta gümrükleme ve ürün testi için ödeyeceğiniz hizmet bedellerinden kesinti yapılıyor. MOFCOM belgesi ödeme zamanlaması için "vergi kanunu açık bir hüküm getirmiyor; genelde yıllık veya üç aylık ödeniyor" diyor — yani bu kalem de öngörülebilir değil.

⚠️ Kaynak notu: Belge Çince, 2025 baskılı ve Çinli müteahhit ile tedarikçiye yazıyor. Oranlar Irak mevzuatının resmî metni değil, MOFCOM'un derlemesidir; sözleşme öncesinde Iraklı mali müşavirinizden teyit ettirin. Belgede KIMADIA'ya, ilaç ruhsatlandırmasına veya bilimsel büro sistemine dair bir kayıt yok — bu sayfadaki o bilgiler T.C. Ticaret Bakanlığı raporlarına ve ABD Ticaret Bakanlığı rehberine dayanmaya devam ediyor.