Irak'a ihracatta tahsilat riski, çoğu pazardan farklı bir yerden doğuyor. Alıcınız ödemek istemediği için değil, ödeyecek dövize erişemediği için para gelmiyor olabilir. Bu ayrımı anlamak, doğru korunma aracını seçmenin ön şartı.

Önce en önemlisi: sigorta korumanız olmayabilir

İhracatçının tahsilat riskine karşı en yaygın aracı Türk Eximbank Kısa Vadeli İhracat Kredi Sigortası'dır. Program 238 ülkeyi kapsar, alacağın %90'ına kadar tazmin eder ve 360 güne kadar vadeli sevkiyatları güvenceye alır.

Ancak Eximbank'ın yayımlanan program dokümanlarında Irak, "geçici kapsam dışı" ülkeler arasında listeleniyor — Libya, Suriye, Venezuela, Yemen, Güney Sudan ve bazı listelerde İran, Lübnan, Türkmenistan ile birlikte.

⚠ Bu listeler tarihsizdir ve kapsam durumu değişebilir. Sevkiyat planlamadan önce Eximbank'tan Irak'ın güncel durumunu yazılı olarak teyit edin. Bu sayfadaki bilgi, planlamanızı kurmanız için bir uyarıdır; nihai kaynak Eximbank'ın kendisidir.

Pratik anlamı şu: sigorta yoksa korumanız tek katmana iner. Riski sözleşme metni ve ödeme yöntemiyle yönetmek zorundasınız.

Uzun vadeli sermaye malı satışları için Eximbank'ın ayrı bir programı var: Spesifik İhracat Kredi Sigortası. Kapsam oranı %90'a, akreditif gibi banka güvenceli ödeme şekillerinde %95'e kadar çıkabiliyor ve alt/üst limit bulunmuyor. Kısa vadeli programdaki kapsam dışılık bu programa birebir yansımayabilir — Irak için uygunluğunu ayrıca sorun.

Sorunun kaynağı: alıcının dövize erişimi

2026'da Irak'a satan firmaların yaşadığı tahsilat sorunlarının büyük kısmı ticari değil, yapısal:

  • Yurt dışı ödeme için ASYCUDA'da geçerli ön gümrük beyannamesi zorunlu. Alıcı bunu üretemezse bankası transferi işleme alamıyor.
  • Ön beyan üretemeyen alıcı resmî kura erişemiyor, doları serbest piyasadan almak zorunda kalıyor — bu da maliyetini %12-19 bandında artırıyor.
  • Muhabir bankacılık ve uyum (AML/CFT) denetimleri nedeniyle bazı Irak bankalarının dolar işlemleri kısıtlı; transferler gecikebiliyor.

Bu üçü birleştiğinde, ödeme niyeti tam olan bir alıcı bile ödeyemez hale gelebiliyor.

Ödeme yöntemleri ve Irak'a özgü sınırlar

Yöntem İhracatçı riski Irak'ta not
Peşin ödeme En düşük Yeni alıcı ve düşük tutarlı işlemlerde yaygın; alıcı direnci yüksek
Akreditif (L/C) Düşük Yükümlülük bankaya geçer; teyitli akreditif ülke/banka riskini de azaltır
Vesaik mukabili (D/P, D/A) Orta Belge akışı banka üzerinden ama ödeme garantisi yok
Açık hesap En yüksek Sigorta korumasının olmadığı bir pazarda riski tamamen üstlenmek demek

Sektörde hangi yöntemin ne oranda kullanıldığına dair güvenilir bir istatistik doğrulanamadı; kamuya açık bir dağılım verisi bulunmuyor.

Akreditif: ne yapar, ne yapmaz

Akreditif, ödeme yükümlülüğünü alıcının kredibilitesinden amir bankaya taşır. Banka, akreditif şartlarına uygun belgeler ibraz edildiğinde ödemeyi taahhüt eder.

Ama akreditif otomatik güvence değil. Belge uyumsuzluğu (rezerv) en sık karşılaşılan tıkanma noktasıdır: fatura ile konşimento bilgilerinin farklı olması, geç yükleme, geç ibraz, eksik belge. Rezerv konulduğunda banka ödemeyi reddedebilir veya ithalatçı onayı isteyebilir.

Ayrıca amir bankanın bulunduğu ülkenin ve bankanın kendi finansal gücü de önemlidir. Irak bankalarının bir kısmının uluslararası muhabir ilişkilerinde kısıt yaşadığı bir ortamda teyitli akreditif talep etmek makul olabilir — teyit bankası riski üstlenir.

Akreditif maliyeti için ikincil kaynaklarda %0,8-1,4 bandı geçiyor; bu rakamın genel geçer bir tarife olduğu doğrulanamadı, kendi bankanızdan teklif alın.

Transfer kanalı: para hangi yoldan gelecek?

Sözleşme aşamasında çoğu firmanın atladığı soru bu.

  • Bazı işlemler muhabir bankacılık kısıtları nedeniyle euro veya başka para birimleri üzerinden yürüyor; doğrudan dolar havalesi her Irak bankasında pratik olmayabiliyor.
  • Türk iş dünyası 2026'da Irak bankalarından Türkiye'deki şubelere doğrudan dolar havalesi yapılabilmesini resmen talep etti.
  • Irak Merkez Bankası Temmuz 2026'da bankaların yurt dışından gelen dolar transferlerini müşterilere nakit veya dolar hesabı üzerinden dağıtmasına ilişkin kuralları gevşetti.

Soru "para gelir mi" değil, "hangi banka"

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 2025 Yatırım Ortamı Raporu bu tabloyu güncelliyor ve tezi tersine çeviriyor. Rapora göre Irak Merkez Bankası'nın son yıllardaki AML/CFT reformlarının ardından onlarca yıl sonra ilk kez birkaç Irak bankası bir ABD bankasıyla doğrudan muhabir ilişkisi kurabildi ve Irak'ın dolar cinsi ticaret finansmanı işlemlerinin çoğu artık bu bankalar üzerinden yürüyor.

Yani sorun "Irak'tan dolar transferi olmuyor"dan "yalnız bazı Irak bankalarından oluyor"a dönüşmüş durumda. Bu, ihracatçının sorusunu değiştiriyor: alıcınızın hangi bankayla çalıştığı, artık ödeme yönteminden sonra gelen bir ayrıntı değil, ödeme yönteminin kendisi kadar belirleyici.

Aynı rapordaki ikinci ayrıntı doğrudan bir kontrol kalemi: Irak Merkez Bankası, formal sistem üzerinden dolara erişimi yasaklanan finans kuruluşlarının bir "kara liste"sini kamuya açık olarak yayımlıyor. Alıcınızın bankası bu listedeyse, ödeme niyeti ne olursa olsun dolar tahsilatı resmî kanaldan yapılamaz.

Kamu alıcısına satıyorsanız ayrı bir kural var. Aynı rapora göre 1 Ocak 2024'ten itibaren yürürlükteki düzenleme, yurt içi ticari işlemlerin Irak dinarı cinsinden yapılmasını zorunlu kılıyor; devlet sözleşmeleri de dinar cinsinden olmak zorunda — dış kaynaklı bir akreditife bağlanmadıkça. Kamu ihalesinde döviz cinsinden ödeme istiyorsanız akreditif tercih değil, yapısal bir gereklilik hâline geliyor.

Irak'ın dolar dışı para birimlerine (Çin yuanı, euro, BAE dirhemi) yönelmesi de aynı raporda kayıtlı; özellikle Çin ve BAE ile yapılan ticarette. Yukarıdaki "bazı işlemler euro üzerinden yürüyor" gözlemi böylece ikinci bir kaynakta doğrulanmış oluyor — ve bu, Çin ile BAE'nin Irak pazarındaki avantajının konuşulmayan bir boyutu.

(ABD raporu kendi ihracatçısına yazılmıştır; FCPA ve ABD Eximbank atıfları Türk ihracatçısını bağlamaz. Buradaki tespitler ülke gerçeğine ilişkin olanlardır.)

Sözleşmede hangi para biriminde, hangi banka üzerinden ödeneceğini yazın. Yazılmazsa taraflar farklı varsayımla hareket eder ve fark ortaya çıktığında maliyeti siz üstlenirsiniz.

Pratik korunma listesi

  • Eximbank'tan Irak'ın güncel kapsam durumunu yazılı teyit edin
  • Yeni alıcıda ilk işlemi peşin veya kısmi avansla yapın
  • Yüksek tutarda teyitli akreditif talep edin
  • Alıcının ASYCUDA ithalatçı kodunu ve ön beyan kabiliyetini sevkiyat öncesi teyit edin
  • Sözleşmede para birimi, banka, kur esası ve kur farkının kime ait olduğunu yazın
  • Vadeyi kısa tutun — kur makası genişledikçe alıcı ödeme kapasitesi bozulur
  • Akreditifte belge setini bankanızla önceden kontrol edin; rezerv en sık tahsilat gecikme sebebi
  • Alıcının ödeme geçmişini ve bankasının muhabir ilişkilerini araştırın
  • Alıcının bankasının Irak Merkez Bankası'nın dolara erişim kara listesinde olmadığını teyit edin
  • Kamu alıcısıyla çalışıyorsanız: sözleşme dinar cinsinden mi, dış kaynaklı akreditife mi bağlı?

Neyin doğrulanmadığını bilin

Bu sayfada dört konuda kesin bilgi verilmedi:

  • Irak'a ihracatta ödeme yöntemlerinin sektörel dağılımı (kamuya açık istatistik yok)
  • Uluslararası kabul gören Irak bankalarının güncel resmî listesi
  • Akreditif maliyetlerinin genel geçer tarifesi
  • Irak'ta icra ve tahkim süreçlerinin pratikte ne kadar sürede sonuç verdiği

Son madde özellikle önemli: tahsil edilemeyen alacağın hukuki yoldan geri alınmasının pratikte ne kadar işlediğine dair güvenilir kaynak bulunamadı. Bu belirsizlik tek başına, riski baştan önlemenin (akreditif, teminat, avans) sonradan kovalamaktan neden daha akıllıca olduğunu gösteriyor.

Uluslararası çapraz doğrulama

Yukarıdaki listenin son maddesi — alacağın hukuki yoldan geri alınmasının pratikte ne kadar işlediği — Türk kaynaklarında cevapsız kalmıştı. İki uluslararası kaynak bu boşluğu kısmen dolduruyor ve cevap, sayfanın temkinli tonunu haklı çıkarıyor.

Hukuki tahsilatın ölçülmüş karşılığı. Dünya Bankası'nın Business Ready (B-READY) 2024 verisini Irak için değerlendiren IBBC raporuna (2 Aralık 2024) göre Irak'ın iş iflası (business insolvency) puanı 100 üzerinden 7 — ölçülen on başlık içinde açık ara en düşüğü. Kamu hizmeti ve işletme verimliliği alt sütunlarında puan sıfır, çünkü son üç yılda tamamlanmış tek bir resmî şirket yeniden yapılandırma veya tasfiye vakası yok. Uyuşmazlık çözümü puanı 40, bunun kamu hizmeti sütunu ise 12.

İhracatçı için tek bir anlamı var: alıcı ödeyemez hâle geldiğinde alacağınızı Irak'taki bir iflas veya tasfiye sürecinden geri almayı planlamayın. Koruma sözleşmede ve ödeme yönteminde kurulur, sonrasında değil. Yukarıdaki "neyin doğrulanmadığını bilin" uyarısı böylece somut bir dayanağa kavuşuyor.

Alıcının kredi bulma kapasitesi de dar. İngiltere hükümetinin Overseas Business Risk: Iraq değerlendirmesi (19 Haziran 2023) özel sektöre açılan kredinin GSYH'ye oranını %11,3 olarak veriyor ve Irak'ı krediye erişimde 190 ülke içinde 186. sırada gösteriyor. B-READY verisi aynı tabloyu ayrıntılandırıyor: bir kredi başvurusunun sonuçlanması ortalama 33 gün, yeni bir teminatın kayda geçmesi yaklaşık 14 hafta, firmaların yarısından fazlası faiz, teminat koşulu veya prosedür karmaşıklığı nedeniyle hiç başvurmuyor bile.

Bu, sayfanın başındaki tezi güçlendiriyor: Iraklı alıcının vade ısrarı çoğu zaman pazarlık taktiği değil, banka finansmanına ulaşamadığı için tedarikçisinden finansman istemesidir. Vade verecekseniz, verdiğiniz şeyin bir ödeme kolaylığı değil kredi olduğunu bilerek fiyatlayın.

Ortam riski. Aynı İngiliz değerlendirmesi yolsuzluğu İngiliz firmaları açısından "önemli bir risk" olarak tanımlıyor, Irak'ı Transparency International yolsuzluk algı endeksinde 180 ülke içinde 157. sırada gösteriyor ve kamu yolsuzluğu iddialarına karşı "sınırlı cezai işlem yapıldığını" yazıyor. Kaynağın kendi ülkesinin ihracatçısına yazdığını akılda tutun; ama tespit, alıcı ve muhatap araştırmasında (due diligence) neden kısa yol olmadığını açıklıyor. (Belge 19 Haziran 2023 tarihli — yapısal risk tanımı için geçerli, güncel kur veya sıralama iddiası için değil.)

İlgili

Alıcının dövize erişimini belirleyen sistem için ASYCUDA ve Irak'tan İhracat Bedeli Tahsilatı, maliyet farkının nasıl oluştuğu için Irak'ta Kur Makası rehberlerine bakın.