Irak'ta vergi konusunun tek bir doğru cevabı yok — ve bunun nedeni teknik değil yapısal.

Temel gerçek: ortak gümrük rejimi yok

Raporların neredeyse tamamının aynı cümleyle başladığı nokta şu: Irak Merkezi Hükümeti ile Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle ortak gümrük kanunu, rejimi veya tarifesi uygulanamıyor.

Bunun pratik sonuçları:

  • Bazı ürünlerde Habur/İbrahim Halil kapısında, Irak'ın diğer gümrük kapılarından farklı bir gümrük rejimi veya vergi uygulanıyor.
  • Eşyanın giriş yerine göre değil, varış yerine göre de vergi değişebiliyor.
  • IKBY bazı ürünlerde merkezi hükümetten farklı tarifeler, ithalat yasakları ve korunma önlemleri uygulayabiliyor.
  • İthali yasak ve izne tabi ürün listeleri iki yönetim arasında farklılaşabiliyor.

Tarifeler yayımlanmıyor

Bu, planlamayı doğrudan etkileyen ikinci yapısal sorun: Irak'taki gümrük tarifeleri açık kaynaklarda yayımlanmıyor. Raporların ortak tavsiyesi net — ihracat yapmadan önce güncel tarifeyi öğrenmek için İbrahim Halil Gümrük Müdürlüğü'nde iş takibi yapan tecrübeli, yetkili ve güvenilir bir gümrük müşavirlik veya nakliyeci firmadan bilgi almak gerekiyor.

Bu sayfadaki oranları da bu çerçevede okuyun: rapor tarihindeki durumu gösteriyorlar, bugünkü tarifeyi değil.

Oran bandı ve hesaplama

  • 2019'da yürürlüğe giren tarife uyarınca gümrük vergileri genel olarak %5 ile %30 arasında.
  • Hesaplama CIF değeri üzerinden yapılıyor — yani ürün fiyatına sigorta ve taşıma maliyetleri de dâhil. Navlun ve sigortayı fiyatlamaya katarken bunun vergi matrahını da büyüttüğünü hesaba katın.
  • Gümrük vergisinin yanı sıra gümrük işlemlerinde belirli oranlarda gelir vergisi tahsil ediliyor.
  • IKBY'de oranlar daha düşük: Erbil, Duhok ve Süleymaniye'de genellikle %5-8 seviyesinde tutuluyor.

Gıda örneğinde ürün kırılımı şöyle: çikolata ve şekerlemede genel olarak %10-15; kakao oranı yüksek bitter çikolatalarda çoğunlukla %15; şeker bazlı şekerlemelerde %10 civarı; gofret ve keklerde %5-10. Şeker, un ve süt tozu gibi temel gıda hammaddeleri muafiyetten yararlanabiliyor.

Konteyner bazlı maktu vergi

Hazır giyim raporunun aktardığı 2023/23672 sayılı Bakanlar Kurulu kararı, ürün bazlı sistemin yanında konteyner bazlı maktu bir rejim tanımlıyor:

Kalem 20 ft 40 ft
Gümrük tarife değeri 2 milyon IQD 3-4 milyon IQD
Konteyner vergisi 500.000 IQD 1.000.000 IQD

Bir konteynerden az mallarda (parça sevkiyat) ürün bazlı sistem geçerli — giyim eşyasında genel olarak %6,5.

KDV yok, ama geliyor

Irak'ta hâlihazırda tam anlamıyla uygulanan bir Katma Değer Vergisi sistemi bulunmuyor. Bunun yerine belirli ürün ve hizmetlere yönelik satış vergileri ve diğer dolaylı vergiler var.

Ancak hükümet, IMF ile yürüttüğü vergi reformu programı kapsamında 2026 yılına kadar %10 oranında KDV benzeri bir tüketim vergisi hedefliyor. Irak'a düzenli satış yapan veya yerel yapı kurmayı planlayan firmalar için bu, orta vadeli bir maliyet değişkeni.

STA tablosu: neredeyse yok

Irak geniş kapsamlı bir STA ağına sahip değil; nedeni uzun savaş, ambargo ve yeniden yapılanma süreçleri nedeniyle dış ticaret mevzuatının modernleşmesinin yavaş ilerlemesi. Ayrıca Irak DTÖ üyesi değil — üyelik süreci sürüyor — dolayısıyla DTÖ'nün bağlı tarife yükümlülüklerine tabi değil.

Kısmen dâhil olduğu düzenlemeler:

  • GAFTA (Büyük Arap Serbest Ticaret Bölgesi, 1998): Irak taraf, ancak hükümleri tam uygulayamıyor; bazı mallarda hâlâ ithalat vergisi var.
  • Irak–Ürdün ikili anlaşması (2019): Belirli Ürdün menşeli ürünlere gümrük muafiyeti.
  • GCC: Resmî STA yok, ancak Suudi Arabistan, Kuveyt ve BAE ile ticareti kolaylaştırma mekanizmaları geliştiriliyor.
  • İran: Sınır ticaretinde kolaylaştırıcı uygulamalar var ama STA düzeyinde değil.

Türkiye ile ilişki ikili ticaret protokolleri ve Ekonomik ve Teknik İşbirliği Anlaşmaları çerçevesinde yürüyor; Türkiye ihracatta gümrük vergilerine tabi. Geçmişte STA müzakeresi gündeme geldi ancak güvenlik, siyasi istikrar ve mevzuat uyumsuzluğu nedeniyle ilerlemedi. Türkiye, Irak'ın en büyük ihracatçısı konumunda.

Raporların ortak tavsiyesi: yükümlülüğü ithalatçıya bırakın

Bu, birden fazla raporda neredeyse aynı ifadeyle tekrar ediyor ve pratikte en değerli tavsiye:

Gümrük işlemlerinde bir karışıklık ve belirsizlik varsa, eşyanın tüm gümrük iş ve işlemleri ile gümrük yükümlülüğünün ithalatçı firmalara bırakılması son derece faydalı bir tercih olacaktır.

İlaç raporu bunu teslim şekliyle bağlıyor: gümrük vergisi ve lojistik maliyetlerini ithalatçının sorumluluğuna bırakan sözleşmeler (fabrika teslim vb.) imzalamak önem taşıyor. Vergi oranındaki belirsizliği fiyat riski olarak taşımak istemiyorsanız, INCOTERMS seçimi bu riski yönetmenin en doğrudan aracı.

Oranlar hızlı değişiyor

Bu sayfadaki her sayının geçici olduğunu gösteren üç örnek, kaynak raporların kendi içinden:

  • Kanatlı eti: Merkezi yönetim 2024'te tavuk eti ithalatındaki gümrük vergisini %1'den %25'e çıkardı; 2025'te sofralık yumurta ithalatını tamamen durdurdu.
  • İlaç: 12.09.2023 kararıyla tıbbi cihaz ve sarf malzemesinde kamu ithalatı %0,5, özel firma ithalatı %4 olarak ayrıştırıldı.
  • Kıymet takdiri: Merkezi hükümet 1 Haziran 2025'ten geçerli olmak üzere kıymet değerlerinde yeniden belirlemeye gitti.

İlaç raporunun ifadesiyle: "gümrük vergileri ve prosedürleri ile ilgili sıklıkla farklı kararlar alınmaktadır." Yıllık sözleşme yapıyorsanız tarife değişikliği için bir uyarlama maddesi düşünün.