Irak'ta standart belirleme yetkisi ikiye ayrılmış durumda ve hangi bölgeye mal gönderdiğinize göre muhatabınız değişiyor.

Yetkili kurumlar

COSQC — Merkezi Standardizasyon ve Kalite Kontrol Kurumu. Irak Planlama Bakanlığı'na bağlı, ülkenin kalite kontrol altyapısından sorumlu kuruluş: cosqc.gov.iq. Yerel ürünler ile merkezi hükümetin gerekli gördüğü ithal ürünler için Irak standartlarının akreditasyonu, yayımlanması ve gözden geçirilmesi COSQC tarafından yapılıyor.

KSQCA — IKBY Standartlar ve Kalite Kontrol Kurumu. IKBY Planlama Bakanlığı'na bağlı: ksqca.org. Temel görevi COSQC ile eşgüdüm hâlinde federal ve uluslararası standartların kabulü ve uygulanmasının denetimi. IKBY hem sınırlarda hem ülke içinde kalite kontrol ve uygunluk denetimi yapıyor.

Pratik bir ayrıntı: iklimlendirme raporunun belirttiğine göre kendi faaliyet alanındaki standartlara erişmek isteyen firmalar bunları belli bir bedel karşılığında COSQC'den temin etmek durumunda. Standart metinleri serbestçe indirilebilir değil; bunu bütçeye ve takvime yazın.

Irak'a özgü standart her sektörde yok

Raporlar arasında tekrar eden bir tespit: Irak'ta bazı sektörlerde kapsamlı bir ulusal standart sistemi bulunmuyor ve boşluğu uluslararası standartlar dolduruyor. Sektöre göre kabul gören setler:

Sektör Yaygın kullanılan standartlar
Doğal taş ASTM, EN, ISO; kamu projelerinde proje bazlı teknik şartname
İklimlendirme ISO, ASHRAE, IEC (elektrikli bileşenler), AB enerji verimliliği ve güvenlik
Deri ve ayakkabı EN, ISO
Gıda COSQC standartları, Codex Alimentarius ile uyumlu hazırlanıyor
İlaç GMP, CPP; FDA / EMA / TGA / MHLW / MHRA / Swissmedic / HPFB / GCC onayları

Irak'ta yürütülen birçok uluslararası proje, AB standartları (EN), Amerikan ASTM standartları veya proje bazlı özel teknik şartnameler üzerinden ilerliyor. Kamu ve büyük müteahhitlik projelerinde laboratuvar test raporu, kalite kontrol belgesi, teknik veri sayfası ve gerektiğinde üçüncü taraf test sonucu isteniyor.

Gıdada somut limitler

Gıda, standart tarafında en ayrıntılı düzenlenmiş alan:

  • Raf ömrü: Ülkeye giriş tarihinde ürünün en az 6 aylık raf ömrü kalmış olmalı. Beyan, üretim tarihi ve son kullanma tarihi formatında verilmeli.
  • Mikrobiyolojik limitler: Salmonella, E. coli ve Listeria için maksimum limitler belirlenmiş.
  • Aflatoksin: Çikolata ürünlerinde kakao içeriğindeki aflatoksin oranı, COSQC'nin mikrobiyolojik limitleri kapsamında denetleniyor.
  • Saklama koşulları ve etiketleme için ayrı kurallar mevcut.

Hayvansal ürünlerde IKBY tarafında ek şartlar var: karantina rejimi, orijinal veteriner sağlık sertifikası, kaynak ve analiz sertifikaları, İslami olmayan ülkelerden ithalatta Helal sertifikası. Ayrıca aynı kartondaki aynı ürünlerde ağırlık farkının %10'u geçmemesi gibi doğrudan paketleme hattını ilgilendiren bir kural işliyor.

İlaçta standart değil ruhsat belirleyici

İlaç sektöründe kapı, standart uyumundan önce kayıttan geçiyor. Ulusal İlaç Kontrol ve Araştırma Merkezi kayıt öncesi kaliteyi test etmekle yükümlü. Burada tanınmış düzenleyici onayı büyük fark yaratıyor: FDA, EMA veya Birleşik Krallık sertifikasına sahip ilaçlar test edilmeden onaylanabiliyor ya da numune üzerinden test ediliyor; diğer ilaçların neredeyse tüm partileri teste tabi tutuluyor.

Tedarikçi kaydında GMP sertifikası, farmasötik ürün sertifikası (CPP) ve tercihen FDA, EMA, TGA (Avustralya), MHLW (Japonya), MHRA (İngiltere), Swissmedic, HPFB (Kanada) veya GCC sertifikaları esas alınıyor. Bu listeden birine sahip olmayan uluslararası üreticiler, tedarikçi olarak kaydolmadan önce Sağlık Bakanlığı ekibinin denetimine giriyor. Kayıt sertifikası beş yılda bir yenilenmeli; yenilenmezse askıya alınıyor.

İthalat yasağı

Hazır giyim raporunun açık ifadesiyle, dini inançlara aykırı yazı ve resim bulunduran ürünlerin ithalatı yasak. Baskılı tekstil, ambalaj görseli veya promosyon materyali gönderen firmalar için bu, tasarım aşamasında kontrol edilmesi gereken bir kısıt.

Standarda uymamanın bedeli

Raporların ortak uyarısı: standartlara uyulmaması gümrükte ret, gecikme veya cezai yaptırım ile sonuçlanabiliyor. Denetim ağırlıkla ithalat aşamasında yapıldığı için, sınır öncesinde tamamlanmayan uygunluk çalışmasını sonradan telafi etmek çok zor.

Uluslararası çapraz doğrulama

Çin Ticaret Bakanlığı'nın (MOFCOM) 2025 baskılı Irak ülke rehberi, bu sayfaya iki yeni kalem ekliyor. Çin'in kendi ihracatçısı için hazırlanmış bir belge olduğu için Türk ihracatçısına doğrudan tavsiye vermiyor; ama COSQC'nin son üç yılda attığı adımları tarih tarih kaydediyor.

Kalite belgelendirme işareti, 1 Temmuz 2024'ten beri zorunlu. MOFCOM'un kaydına göre Irak Planlama Bakanlığı, tüketici haklarını korumak ve ürün kalitesini yükseltmek gerekçesiyle 1 Temmuz 2024'ten itibaren Irak'a ihraç edilen malların Irak "kalite belgelendirme işareti"ni almasını zorunlu tuttu. COSQC'nin özellikle uyardığı iki grup beyaz eşya/ev aletleri ve sigara üreticileri ile ithalatçıları. Belgede 1 Temmuz 2024 son tarih olarak geçiyor ve uymayanlara hukuki yaptırım uygulanacağı yazıyor. Bu tarih geride kaldığı için, bu iki ürün grubunda çalışıyorsanız işaretin sizin ürününüzü kapsayıp kapsamadığı sevkiyat öncesi teyit edilmesi gereken bir kalem. (Kaynak Çince; işaretin kapsam listesi belgede yok, yalnız zorunluluk ve iki örnek ürün grubu var.)

COSQC dışa açılıyor — ve Türkiye ile de bir mutabakat zaptı var. Aynı belgeye göre COSQC 25 Ekim 2022'de Körfez İşbirliği Konseyi Standardizasyon Teşkilatı (GSO) ile, 12 Eylül 2023'te Ürdün Standartlar Teşkilatı (JSO) ile mutabakat zaptı imzaladı; JSO zaptı kalibrasyon sertifikalarının ve metroloji işaretlerinin karşılıklı tanınmasını da kapsıyor. Ve Türk ihracatçısını doğrudan ilgilendiren kalem: Nisan 2024'te Irak Planlama Bakanlığı ile T.C. Ticaret Bakanlığı arasında "ürün güvenliği ve ticarette teknik engeller" konulu bir mutabakat zaptı imzalandı.

⚠️ Burada dikkatli olmak gerekiyor: MOFCOM zaptın imzalandığını yazıyor, içeriğini yazmıyor. Yani bu zabbın karşılıklı tanıma getirip getirmediği, hangi ürün gruplarını kapsadığı ve uygulamaya geçip geçmediği bu kaynaktan bilinmiyor. Uygunluk belgesi maliyetinizi bu zapta güvenerek planlamayın; T.C. Ticaret Bakanlığı'ndan zaptın güncel durumunu teyit edin. Yine de bilinmesi gereken bir gelişme — çünkü Irak tarafındaki muhatabın Ticaret Bakanlığı değil Planlama Bakanlığı olduğunu gösteriyor, ve bu sayfadaki COSQC'nin Planlama Bakanlığı'na bağlı olduğu bilgisiyle örtüşüyor.

Irak'ın standart dünyasındaki üyelikleri de aynı belgede sıralanıyor: Codex Alimentarius 1969, ISO 1976, IEC 2009, Arap Akreditasyon İşbirliği (ARAC) 2011. Bu, sayfanın yukarısındaki "gıdada COSQC standartları Codex ile uyumlu hazırlanıyor" tespitinin kurumsal zeminini veriyor.