Sevk öncesi inceleme (Pre-Shipment Inspection, PSI), Irak'ın ithalatta uyguladığı ürün güvenliği tedbirlerinin en önemlisi. Raporların altını çizdiği bir nokta var: bu uygulama Türkiye'ye özel değil, Irak'a mal ihraç eden tüm ülkelere uygulanıyor. Yalnızca yetkilendirilen kuruluşlar ülkeye göre değişebiliyor.
İki ayrı rejim: merkezi Irak ve IKBY
Bu ayrımı baştan kurmak, sonraki her adımı belirliyor.
Merkezi Irak yönetiminde kalite altyapısından sorumlu kurum, Planlama Bakanlığı'na bağlı Merkezi Standardizasyon ve Kalite Kontrol Kurumu (COSQC) — cosqc.gov.iq. Sevk öncesi inceleme, COSQC'nin yetkilendirdiği özel kuruluşlar eliyle yürütülüyor.
Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde yetkili kurum, IKBY Planlama Bakanlığı'na bağlı Standartlar ve Kalite Kontrol Kurumu (KSQCA) — ksqca.org. KSQCA'nın görevi, COSQC ile eşgüdüm içinde federal ve uluslararası standartların kabulü ve uygulanmasının denetimi. IKBY hem sınırda hem ülke içinde denetim yapıyor.
Kim denetliyor
COSQC tarafından yetkilendirilmiş kuruluşlar (merkezi yönetim listesi): Bureau Veritas, TÜV Austria, Applus Norcontrol Slu, Sunchinne Quality Control, Intertek International Limited, Lox Quality Control & Tic Quality Control, Baltic Control AS, TÜV Rheinland Middle East.
Irak'a ihracatta öne çıkanlar: Intertek (program adı Iraq Pre-Export Verification of Conformity — PVoC), TÜV Rheinland, SGS ve Bureau Veritas. Doğal taş raporu Cotecna'yı da geçmiş yıllarda görev alan kuruluşlar arasında sayıyor.
Türkiye'de yetkilendirilmiş kuruluşlar (hazır giyim raporundan): Applus Türkiye, Bureau Veritas Türkiye, Intertek Türkiye, TÜV Austria Türk.
IKBY'de tablo farklı. Sınır ve havalimanlarındaki uygunluk denetimini, 2014'te kurulan yerel New Standard Company yürütüyor; İbrahim Halil Sınır Kapısı, Hacı Ümran Sınır Kapısı, Erbil Uluslararası Havalimanı ve Sici Gümrük Sahası'nda laboratuvarları var. Irak Teknik Engeller Raporu'na dayanan verilere göre IKBY'ye ithal edilen ürünlerin yaklaşık %90'ı New Standard Company, kalan %10'u Intertek tarafından denetleniyor.
Sevk öncesi incelemeye tabi ürün grupları
Mücevher raporunun listesi, "regüle edilmiş ürün" kapsamının genişliğini gösteriyor:
- Gıda maddeleri
- Kimyasallar
- Mühendislik ürünleri
- Tekstil
- İnşaat malzemeleri
- Araç yedek parçaları ve lastikler
- Demir ve çelikten levhalar
- Giyim ve deriden mamul eşya
Gıda raporu bu listeye içecekler, kozmetikler ve ev kimyasallarını ekliyor. Rapor, PSI uygulamasının belirlenen ürünlerde teknik engel oluşturabildiğini açıkça belirtiyor — yani süreci maliyet ve takvim kalemi olarak planlamak gerekiyor.
Süreç nasıl işliyor
- Ürün grubunuzun regüle edilmiş ürün kapsamında olup olmadığını belirleyin.
- Yetkili gözetim kuruluşunun internet sayfasından talep formunu alıp Uygunluk Sertifikası başvurusu yapın.
- Kuruluş denetimi yapar: ambalaj, etiket bilgileri, mikrobiyolojik ve kimyasal analizler, üretim ve son kullanma tarihleri, raf ömrü, bileşen uygunluğu.
- Numuneler uygun bulunursa sevkiyata onay verilir ve Certificate of Conformity (CoC) düzenlenir.
- CoC olmadan ürün Irak gümrüklerinde serbest bırakılmıyor.
Habur–İbrahim Halil hattında pratik işleyiş
İhracatın büyük bölümü Habur Gümrük Müdürlüğü'nden çıkıp karşıdaki İbrahim Halil Gümrük Müdürlüğü'nden Irak'a giriyor. Bu hatta üç ayrıntı işi doğrudan etkiliyor:
- Sevk öncesi inceleme İbrahim Halil'de yapılıyor. Hangi kuruluşun yaptığı ürün grubuna göre değişiyor (halı ve hazır giyimde Intertek, kanatlıda New Standard Company).
- Musul Barajı Gümrük Kontrol Noktası IKBY'den merkezi Irak'a geçiş noktası. Burada uygunluk belgesi kontrolü yapılmıyor; ancak ilave gümrük vergisi kontrol ediliyor ve İbrahim Halil'de tahsil edilmemişse burada tahsil ediliyor. Yükün nihai varış noktası merkezi Irak ise bu kalemi baştan hesaba katın.
- İthalat denetimleri gümrük kapılarında Maliye Bakanlığı'na bağlı Gümrükler Genel Komisyonu tarafından yürütülüyor.
"Irak Kalite" işareti — yeni ve genişleyen zorunluluk
İklimlendirme raporunun aktardığına göre COSQC, 1 Temmuz 2024'ten itibaren ev klimaları (GTİP 84158290 ve 84151090) dahil altı ürün grubu için "Irak Kalite" işaretini zorunlu kıldı. İkinci aşama 15 Eylül 2025'te tüm elektrikli ürünler ve sigaraya yayılacaktı; COSQC bunu önce 15 Ekim 2025'e, sonra Aralık'a erteledi.
Bu zorunluluk kalktı. Irak Bakanlar Kurulu, 24 Şubat 2026 oturumunda kalite işaretini tamamen isteğe bağlı yaptı; 4 Mart 2026 tarih ve 121/2026 sayılı Genel Sekreterlik kararı bunu teyit etti (INA + Bureau Veritas Verigates, 12 Mart 2026). İşaret üç yıl geçerli ve yenilenebilir; taşıyan mal sadeleştirilmiş muayene hattına girebilir. CoC duruyor — uygunluk belgesi olmadan sevkiyat reddedilir. Elektrikli üründe artık işaret değil CoC asıl kapıdır.
Piyasa gözetimi zayıf, denetim ithalatta yoğunlaşıyor
Mücevher raporunun tespiti: Irak'a ithal edilen ürünlerin güvenlik şartlarına uygunluğu genellikle ithalat aşamasında denetlendiği için, yerli ve ithal ürünlerin piyasa içi gözetimi yaygın değil. Etiket, işaret, ambalaj ve belge kontrolünün piyasa gözetimi görev alanlarına göre bakanlıkların sorumluluğunda.
Pratik sonucu şu: sınırı geçmek en kritik eşik. Sonrasında düzeltme imkânı sınırlı olduğu için, uygunluk çalışmasının tamamını sevkiyat öncesine yığmak gerekiyor.
Uluslararası çapraz doğrulama
Sayfanın açılışındaki tespit — PSI rejiminin Türkiye'ye özel olmadığı — ABD Ticaret Bakanlığı'nın Irak Country Commercial Guide'ındaki ticaret engelleri bölümüyle bağımsız olarak doğrulanıyor. Üstelik ABD'nin kendi ihracatçısı adına dile getirdiği bir şikâyet biçiminde.
Rehbere göre Ekim 2020'de Irak Fuarlar ve Ticari Hizmetler Devlet Şirketi (State Company for Iraqi Fairs and Commercial Services), ithal edilen imalat sanayi tüketim mallarının denetimi için TÜV Rheinland ile sözleşme yaptı. Düzenlemede ihracatçıların, ithalat lisansı alınmadan önce bir tescil belgesi (registration certificate) alması gerekiyor. ABD tarafı bu şartı "aşırı külfetli ve pahalı" buluyor ve mevcut Irak süreçleriyle mükerrer olduğunu söylüyor.
Bunun bu sayfa açısından iki sonucu var:
- Uygulama ülke ayrımı yapmıyor. Aynı külfetten Amerikan ihracatçısı da şikâyetçi. Süreci "Türk malına yönelik bir engel" olarak değil, pazarın herkes için geçerli sabit bir giriş maliyeti olarak planlayın — ve rakip ülke tedarikçisinin de aynı maliyeti taşıdığını bilin.
- CoC tek yükümlülük olmayabilir. Tescil/kayıt yükümlülüğü ile uygunluk belgesi ayrı kalemler. Ürününüz imalat sanayi tüketim malı kapsamındaysa, ithalatçınızdan lisans öncesi tescil şartının güncel durumunu yazılı olarak teyit isteyin.
Aynı kayıt, yukarıdaki COSQC yetkili kuruluş listesinde geçen TÜV Rheinland'ın Irak tarafındaki rolünü de ikinci bir kaynaktan doğruluyor.
(ABD rehberinin ilgili bölümünün yayın tarihi 2 Kasım 2021; "Irak Kalite" işareti gibi 2024–2025 tarihli gelişmeler bu tarihten sonradır. Yapısal gözlem için geçerli, güncel prosedür ve ücret için değil.)
Avusturya Federal Ekonomi Odası'nın (WKO) 5 Mayıs 2025 tarihli ihracat-ithalat notu, COSQC adına denetim yapan kuruluş listesini kapıya göre ayırıyor — bu ayrım yukarıdaki Türk raporlarında yoktu.
WKO'nun o tarihteki kaydı: Irak geneli için Bureau Veritas, TÜV Rheinland Pfalz ve Baltic Control; Türkiye–Kürdistan sınır kapısından (İbrahim Halil / Zaho) yapılan ihracatta ise münhasıran Intertek. Ürün listesinin düzenli güncellendiğini de kendileri yazıyor.
Bu, sayfanın IKBY satırındaki New Standard Company kaydıyla çelişmez: o kayıt KSQCA rejiminedir. WKO'nun münhasırlığı COSQC adına yapılan federal uygunluk denetimi içindir. Habur hattını kullanan Türk ihracatçısının asıl muhatabı çoğu sevkiyatta İbrahim Halil olduğu için, COSQC kapsamındaki bir üründe Intertek dışındaki bir kuruluşa başvurmak o kapıda belge reddi riski taşır.
⚠️ Liste 5 Mayıs 2025 durumu. Mutlak iddia kurulamaz. Sevkiyattan önce ithalatçınızdan güncel yetkili kuruluşu yazılı teyit isteyin.