BASRA Irak'ın doğal taş pazarında Türk üreticisinin konumu güçlü, ancak bu gücün kaynağı çoğu zaman yanlış yerde aranıyor. T.C. Ticaret Bakanlığı Basra Ticaret Ataşeliği'nin sektör araştırması, rekabetin fiyat üzerinden değil teslimat güvenilirliği üzerinden yürüdüğünü ortaya koyuyor.
Raporun çıkış noktası pazarın yapısı: Irak'ta doğal taş tüketimi büyük ölçüde proje bazlı. Mermer, granit ve traverten konut projelerinden kamu yatırımlarına, otellerden alışveriş merkezlerine kadar geniş bir alanda kullanılıyor ve satışların önemli kısmı toplu alım şeklinde gerçekleşiyor. Toptan kanal, perakendeye kıyasla çok daha büyük hacimlere ulaşıyor. Talebin yoğunlaştığı merkezler Bağdat, Erbil ve Basra.
Irak'ın kendi rezervi yok değil. Rapora göre ülke mermer, traverten ve kireçtaşı bakımından dikkate değer rezervlere sahip. Ancak uzun yıllara yayılan savaş, siyasi istikrarsızlık ve sanayi altyapısındaki yetersizlik nedeniyle sektör potansiyelinin belirgin biçimde altında kaldı. Yerel üretim ağırlıklı olarak iç inşaatın temel ihtiyacını karşılıyor; yüksek kaliteli işlenmiş mermer, büyük ebatlı plakalar ve özel yüzey işlemleri ithalatla geliyor.
Fiyat baskısı nereden geliyor
Rapor, son dönemde Çin, İran, Hindistan ve bazı Körfez ülkelerinden gelen ürünlerin pazardaki görünürlüğünün arttığını kaydediyor. Özellikle düşük fiyatlı granitte Çinli üreticiler, granit kaleminde ise Hindistan güçlü bir tedarikçi konumunda. Sonuç, fiyat baskısının artması ve kâr marjlarının daralması.
Buna bir de alıcı davranışı ekleniyor. Iraklı bazı alıcılar kalite, teknik destek ve uzun vadeli performans yerine kısa vadeli maliyet avantajına odaklanabiliyor. Bu, katma değerli ürün üreten firmayı düşük maliyetli rakiple aynı masaya oturtuyor.
Türk üreticisinin asıl kozu
Raporun altını çizdiği avantaj coğrafi: Türk doğal taş üreticileri karayoluyla hızlı sevkiyat yapabiliyor ve özellikle Habur sınır kapısı üzerinden Erbil, Duhok, Musul ve Bağdat hattına rakip ülkelere kıyasla daha kısa sürede ulaşabiliyor.
Bunun anlamı yalnızca düşük navlun değil. Doğal taş sektöründe malzemenin zamanında şantiyeye ulaşması çoğu zaman fiyat kadar belirleyici. Proje bazlı işte gecikme, müteahhit için doğrudan maliyet demek. Rapor bu noktada Türk firmalarının hızlı üretim ve hızlı sevkiyat kabiliyetiyle güçlü konuma geçebileceğini değerlendiriyor.
"Irak" diye tek bir pazar yok
Ataşeliğin en somut önerisi pazarı parçalı okumak. Bağdat, Erbil ve Basra farklı müşteri profillerine ve farklı yatırım dinamiklerine sahip; bu nedenle şehir bazlı pazarlama ve satış stratejisi geliştirilmesi öneriliyor. Özellikle Erbil ve Bağdat'ta güçlü yerel ortaklarla çalışmak pazara girişi kolaylaştırıyor.
Rapor, Irak'ta birçok satın alma kararının güvene dayalı ticari ilişki içinde verildiğini hatırlatıyor. Bu yüzden güvenilir distribütörler, proje geliştiriciler ve müteahhitlik şirketleriyle uzun vadeli iş birliği kurmayı öneriyor. Fuar katılımı da etkili bir kanal olarak işaret ediliyor: Erbil Build Expo ve Iraq Build Expo, yalnız ürün sergilemek için değil yerel ortak bulmak için de kullanılabilir.
Siyasi ve idari belirsizlik ise kalıcı risk olarak duruyor. Merkezi Irak hükümeti ile IKBY arasındaki uygulama farklılıkları, aynı ürünün iki bölgede farklı muameleyle karşılaşmasına yol açabiliyor. 2019 gümrük tarifesi uyarınca gümrük vergileri ortalama yüzde 5 ile yüzde 30 arasında değişiyor.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı — Irak Doğal Taşlar Sektörü Pazar Araştırması Raporu
